Pazartesi, Mayıs 16, 2022
Ana SayfaMagazinİskele ebeveynlik nedir? | Anne

İskele ebeveynlik nedir? | Anne

1976 senesinde Amerikalı psikolog Jerome Bruner, ‘iskele’ metaforunu çocuk yetiştirmeyle kullanan ilk ad olmuştu. İşbirlikçi öğrenme olarak açıklamış olduğu bu kavram, bir ana babasının ya da muallimin çocuğa taze bir yetenek öğretirken rehberlik etmesini ve çocuk bu yeteneğe yargıç olduktan sonrasında talimatlarını durdurmasını tabir ediyordu.

Bir iskele olarak ana baba metaforu görsel, sezgisel ve kolay bir kavram olarak açıklanıyor. Bir evladı bağımsızlığa yönlendiren bir yetkin figürünü temel yer bu yaklaşım, bir tek eğitim bağlamında değil; duygusal, toplumsal ve davranışsal bağlamda da ana baba rehberliğini tekrardan tanımlıyor.

Hayır, bizdeki ‘iskele babası’ kavramından tümüyle değişik! İskele ebeveynlik modeli, evladı bir ‘yapı’ olarak, ana babası ise onu çevreleyen yapı iskelesi olarak düşünür. Buradaki dayanak yapısı olarak ana baba, çocuğun belli bir yönde yada belli bir tarzda büyümesini mani olmak değil, onun ilerlemesi amacıyla yapı dayanağı sağlamaktır. Yapının inşası amacıyla temel unsurlardan kabul edilen iskele, yapı ile aynı da diyebileceğimiz tıpkı süratte yükselir. Yapının ilk kademelerinde, sağlam bir temel oluşturan parçaların imali amacıyla iskele daha geniş ve daha detaylıdır ve yapı yükseldikçe, iskele daha azca mühim hale gelir.

Yapının bir parçasında mesele oluştuğunda, bu meseleye hızlıca yetişebilmek ve probleminin çözülebilmesi amacıyla iskele orada hazır bulunur. Yapı tamamlandığında ve tümüyle bizzat başına ayakta durmaya hazır olduğunda, ana baba iskelesi oradan çekilebilir. Yapının bütün kısımları aynı da diyebileceğimiz tıpkı anda tamamlanmayabilir de, o süre iskele her seferinde bir kısım aşağı da inebilir ve gereksinim duyulursa, iskele tekrardan yukarı çıkabilir.

İskele ebeveynlik modeli, dayanak ve cesaretlendirmeyi temel alır. Bu sütunlara güvenerek, evlatların kendilerine olan itimatını, öz saygısını ve başa çıkma yeteneklerini artırabilir ve böylece şahıslarını destekleyen, sağlam yetişkinler şekline gelmelerini sağlayabilirsiniz. Böylece çocuk da, ileride başkası için iskele olabilecek güçte bir yetişkine dönüşmüş olur.

1- İskelenin Yapısı

İskelenin temelindeki bütün altyapı, genel yapıyı oluşturan mühim parçalardır. Ebeveynlikte bunların hergün rutinler, yazışma tarzları, konut kuralları, düşünme tarzları oldukları söylenebilir. Çocuklar amacıyla temelden yapılandırılmış bir konut ortamı meydana getirmek fazlaca ciddidir, bunun amacıyla de evlatların itimat duygusu amacıyla yaşamsal ehemmiyete haiz rutinler gözetilmelidir. Yiyecek ve uyku saatleri, Pazar kahvaltısı benzer biçimde sülale bağları ritüelleri ve kuralları esnetme sınırları, ebeveynlerin mevcudiyetini ve her gün yaptığınız rutinlere katılımını gerektirir. Böyle yapılandırılmış bir ortam sağladığınızda, başarı göstermiş bir erişkin olmanın lüzumlu bir bileşeni olan ‘denge’ amacıyla de rol model oluşturmuş olmuş olursunuz.

2- İskelenin Dayanak Kuvveti

Çocuklar duygusal empati ve onaylama ile desteklenmelidir; daha da önemlisi, evlatların duyguları yargılanmamalı yada reddedilmemelidir. Çocuğunuzun duygularını duyduğunuzu tabir edin ve kabul edin. Anne babalar ufaklıklara ‘ağlayacak bir şey yok, korkacak bir şey yok’ dediklerinde, bu onların duygularını geçersiz kılar ve kendilerinden temel düzeyde kuşku duymalarına niçin olur.

Evlatların hissettikleri hatalı değildir, nede olsa öyledir ve kabul görmelidir. Duygularını isimlendirmeyi ve bu tarz şeyleri ebeveynleriyle alenen konuşabilmeyi öğrenen çocuklar, reddedilme ve emsali güç duygularla baş etmeyi fazlaca daha iyi öğrenirler. Duygularının bilincinde olarak ve kabul görerek büyüyen çocuklarda, anksiyete ve depresyon (çöküntü) benzer biçimde ruhsal problemler geliştirme rizikoyu de daha azdır.

Dayanak vermek, gerek olduğunda müdahale etmeyi de gerektirir. Çocuğunuzun bir muallime ya da bir terapiste gereksinimi var ise, bir uzmandan dayanak almak amacıyla vaziyetin daha da kötüleşmesini beklememeniz gerekir.

Destekçi iskele olarak talimatlar da vermeniz gerekebilir sadece çocuğunuza koçluk yapmakla kimi zaman işleri onun yerine üstlenip yapmanız aynı da diyebileceğimiz tıpkı şey değildir.

3- İskelenin Teşvik Kuvveti

Dozu iyi ayarlanmış bir teşvik, çocuğunuzu nazikçe taze birşeyler denemeye ve riziko almaya yönlendirir. Çocuklar başarısız olduklarında –aslen ileride zorunlulukla yapacakları gibi- olanların sebebi üstünde konuşarak gelecekteki cesaretlerini teşvik edin. Neyin hatalı gittiği, neleri iyileştirebilecekleri malumatıyla güçlendirilen çocuklar yeniden bisiklete, sahneye yada sahaya geri dönme mevzusunda heyecanlanacaklardır. Çocuklarınızı başarısızlık riskini almaya teşvik etmediğinizde, onlara korkmayı ve bağımlı olmayı öğretmiş olmuş olursunuz.

Referanslar: Harold S. Koplewicz, “What Is Scaffolding Parenting? An Expert Explains The Child Rearing Concept” (12 Mart 2021) Şuradan alındı: https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-scaffolding-parenting-expert-explains-technique

BENZER HABERLER

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

GÜNDEM

SON YORUMLAR